و « عروق و شرائين خفيّه » « 119 » و اتّصالات آنها بر يك نسق و ترتيب ، ادلّهء تامّه است بر قدرت كاملهء حكيم عليمى فوق اين عالم و الّا طبيعت واحدهء عالم چگونه با عدم شعور ، قابل اين همه آثار قدرت مختلفه و حكم و صنايع محكمهء عديده است : « و اتقان الصّنع دليل على علمه » « 120 » ، « و قال الشّيخ الرّئيس : من لم يعرف الهيئة و التّشريح فهو عنّين فى معرفة اللّه » « 121 » . حتّى آنكه همين اعضاء و اجزاء مفصّله كه در آدمى و پيل يافت مىشود بتمامها در پشهء صغيره است بلكه در ارضه « 122 » موجود است كه از كمال صغر به نظر نمىآيد . علاوه بر آنها ارضه را قبض است و بسط ، شهوت است و غضب ، ادراك ملايم است و ناملايم ، سبحان اللّه اين چه قدرت است در لطافت صنايع حيوانات . پس از اتمام جسم انسان و حيوانات در اطوار سبعهء خلقيّه و تصوير آنها در رحم يا جوف بيضه يا بطن خاك ، ايلاج « 123 » مىفرمايد و داخل مىكند روح را در آنها كه مايهء حسّ و حركت و ادراكات ظاهرى و باطنى است . و مراتب ارواح حيوانات در شعور و ادراك ، مختلف است به انحاء مختلفه از مرتبهء خراطين « 124 » كه غير قوّهء لامسه ديگر قوّهء

--> - ناشر اين اثر نفيس مرقوم شده بود و قبلا نيز از ابيات « گلشن » آنچه در پاورقيها آمده و يا بعدا آورده شود بيشتر توضيحاتيست كه آن جناب براى تبيين مطالب متن مرقوم داشته‌اند . ( 119 ) - رگهاى پنهانى يا رگهاى موئين ( 120 ) - اين‌چنين آفرينش استوار دليل بر علم اوست . ( 121 ) - شيخ الرّئيس « ابو على حسين بن عبد الله بن حسن بن على بن سينا » معروف به « ابن سينا » متوفّى به سال 428 هجرى كه از اعاظم فلاسفهء اسلام و نوابغ ايشان بشمار مىرود گفته است : آن‌كس كه علم هيئت و تشريح را ندانسته و نشناخته باشد او در معرفت حق ناتوانست : و عنّين به مردى گفته شود كه او را توانائى توليد نسل نباشد . ( 122 ) - كرمك چوب‌خوار : بيد ( 123 ) - داخل شدن چيزيست در چيز ديگر بتدريج تا بر آن چيز غلبه كند و فراگيرد . ( 124 ) - كرمكهائيست كه در گل نرم و نمناك تكوين مىيابند و براى آنها خواصّ بسيار ذكر كرده‌اند .